Tôi nói cho bạn biết, sai lầm lớn nhất nửa đầu cuộc đời tôi là luôn muốn giải quyết triệt để mọi thứ. Mãi về sau mới phát hiện ra, phần lớn những vấn đề khó khăn trong cuộc sống không phải để giải quyết, mà là để chịu đựng và chung sống.

Khi còn trẻ, tôi có một nỗi ám ảnh rằng mọi sự việc đều có một giải pháp tối ưu, một câu trả lời hoàn hảo. Chỉ cần tôi đủ thông minh, đủ nỗ lực, đầu tư đủ thời gian, thì sẽ tìm ra lựa chọn đúng đắn duy nhất đó, rồi một lần là xong.

Dù là dự án công việc hay mâu thuẫn trong tình cảm, tôi đều tiếp cận với tư duy giải bài toán, cố gắng phân tích mọi biến số, cân nhắc mọi lợi hại, thiết kế một kế hoạch không tì vết, rồi kỳ vọng thế giới vận hành chính xác theo kịch bản của mình. Một khi có sai lệch, tôi cảm thấy thất vọng và lo âu tột độ.

Chẳng hạn khi làm một dự án, tôi dành 80% công sức để suy nghĩ về một khung sườn hoàn hảo tuyệt đối, cố gắng lường trước mọi vấn đề có thể xảy ra, bịt mọi lỗ hổng có thể có. Kết quả là trước thực tế, nó yếu ớt không chịu nổi một đòn. Một thay đổi yêu cầu tạm thời, một đối tác không đáng tin cậy, một tác động môi trường bên ngoài khó hiểu, tất cả đều có thể khiến tòa lâu đài hoàn hảo của tôi sụp đổ trong chốc lát.

Lúc đó tôi vô cùng đau khổ, luôn tự trách năng lực bản thân không đủ, hoặc vận may không tốt, lúc nào cũng gặp những người và việc không theo lẽ thường, phá hỏng kế hoạch của mình. Mãi về sau, qua nhiều năm, tôi mới từ từ hiểu ra rằng, sự hỗn loạn và không thể kiểm soát này mới chính là trạng thái bình thường của thế giới.

Cao thủ thực sự không phải là người có thể thiết kế ra bức tranh hoàn hảo đến đâu, mà là người vẫn có thể đẩy công việc tiến lên trong hỗn loạn và bất định. Họ chấp nhận rằng nguồn lực có hạn, nhân tính phức tạp, và những điều bất ngờ là tất yếu. Thứ họ theo đuổi không phải là hoàn hảo, mà là hoàn thành.

Đạo lý này áp dụng cho tình cảm cũng như vậy. Tôi từng dành vô số tâm sức để phân tích tại sao chúng tôi lại cãi nhau, cố gắng tìm ra nguyên nhân gốc rễ, rồi loại bỏ nó hoàn toàn, hy vọng mối quan hệ của chúng tôi có thể bước vào trạng thái lý tưởng không có mâu thuẫn.

Kết quả là tôi càng cố gắng, mối quan hệ càng căng thẳng. Bởi vì tôi luôn muốn chứng minh mình đúng, đối phương sai, muốn đối phương thay đổi theo logic của mình. Bản thân điều đó đã tạo ra mâu thuẫn mới, là phủ nhận một con người sống động. Sau này tôi mới hiểu, một mối quan hệ thân mật lành mạnh không phải là không có bất đồng, mà là đã xây dựng được một cơ chế để xử lý những bất đồng đó.

Mỗi người chúng ta đều có quá trình trưởng thành riêng, có lối tư duy riêng, có những nút cảm xúc riêng. Kỳ vọng hai người hoàn toàn đồng bộ, hoàn toàn thấu hiểu nhau, là một sự xa xỉ. Cách thực tế hơn là thừa nhận những khác biệt này sẽ mãi mãi tồn tại, và học cách tiếp tục yêu thương nhau dù mang theo những khác biệt ấy.

Khi tôi từ bỏ nỗi ám ảnh phải giải quyết triệt để mọi vấn đề, thế giới của tôi bỗng yên tĩnh hơn rất nhiều. Tôi không còn hao tâm tổn trí vì những chuyện nhỏ nhặt, không còn nổi giận vì sự bất toàn của người khác, không còn phủ nhận hoàn toàn bản thân khi mọi việc không đạt kỳ vọng.

Tôi bắt đầu học cách phân biệt, vấn đề nào cần tập trung tinh lực để giải quyết—chẳng hạn như một khó khăn kỹ thuật rõ ràng—và vấn đề nào cần giữ tâm thế bình thản để chấp nhận—chẳng hạn như những dấu ấn tính cách từ gia đình nguyên sinh, hay những thực tế khách quan không thể thay đổi.

Sự chuyển biến này không phải là chịu thua, càng không phải là bailan (buông xuôi). Đó là một trí tuệ cao hơn, một sự tôn trọng đối với sự phức tạp của thế giới. Đó là dùng năng lượng có hạn vào nơi thực sự tạo ra thay đổi, thay vì chống lại những quy luật mà bạn hoàn toàn bất lực.

Bạn sẽ phát hiện ra, khi bạn không còn cố gắng chống đối một cách gồng mình với tất cả mọi thứ, mà học cách thuận theo và xoay xở, rất nhiều vấn đề tưởng chừng vô giải sẽ tìm ra lối thoát theo một cách khác, hoặc đơn giản là không còn quan trọng nữa.

Trong công việc, tôi không còn theo đuổi kế hoạch 100 điểm nữa. Thay vào đó, tôi làm một kế hoạch 60 điểm, nhanh chóng đưa vào thực thi, trong quá trình thực thi liên tục sửa chữa, liên tục lặp lại, và cuối cùng giao ra kết quả 80 điểm hoặc thậm chí 90 điểm. Quá trình này tốt hơn nhiều so với việc dậm chân tại chỗ với những ảo tưởng 100 điểm.

Trong cuộc sống, tôi không còn mong đợi bạn đời thay đổi một thói quen nào đó mà tôi không ưa. Thay vào đó, tôi học cách thích nghi, hoặc đơn giản là chuyển sự chú ý khỏi việc đó, tập trung vào những nơi chúng tôi có thể đồng điệu. Mật độ tình cảm của mối quan hệ nhờ đó mà tăng lên.

Nhận ra đạo lý này quả thực đã quá muộn, khiến tôi đi rất nhiều đường vòng, và tiêu hao quá nhiều năng lượng tâm lý quý báu. Cái cảm giác muốn kiểm soát tất cả thực ra là một gánh nặng khổng lồ, nó khiến con người trở nên mong manh, lo âu, và dễ dàng sụp đổ.

Và khi bạn thực sự từ tận sâu thẳm trái tim chấp nhận sự bất toàn của thế giới, chấp nhận sự phức tạp của nhân tính, chấp nhận rằng rất nhiều chuyện vốn dĩ là vô giải, bạn sẽ có được một sự bình thản và sức mạnh chưa từng có, một cảm giác vững chãi như đứng trên mặt đất.